RANDEVU AL
AZ

Diabetik Retinopati və Göz Sağlamlığına Təsiri


Məqalənin məzmunu

    Diabet xəstəliyi zamanı qanda şəkərin yüksək səviyyədə olması bədənin bütün damar sisteminə təsir göstərir. Arteriyalar, venalar və xüsusilə çox incə kapilyar damarlar bu təsirdən zədələnir. Bu zədələnmə göz daxilində yerləşən retina qatına da təsir edir.

    Retina görmənin əsas mərkəzidir və burada yerləşən damarların zədələnməsi görmə funksiyasının zəifləməsinə səbəb olur. Diabetə bağlı olaraq retinada yaranan bu dəyişikliklər diabetik retinopati adlanır və müalicə olunmadıqda ciddi görmə itkisi ilə nəticələnir.

    Diabetik retinopati nədir?

    Diabetik retinopati şəkərli diabetin retina damarlarına təsiri nəticəsində yaranan xroniki göz xəstəliyidir. Bu xəstəlik torlu qişanın qan dövranını pozur və görmə funksiyasına birbaşa zərər verir. Xüsusilə uzun müddət nəzarətsiz qalan diabet retina toxumasında struktur dəyişikliklər yaradır və görmə keyfiyyətini aşağı salır.

    Retinopatiya mərhələli şəkildə inkişaf edir. İlkin mərhələdə damar divarlarında mikroskopik dəyişikliklər baş verir, sonrakı mərhələlərdə isə qan sızmaları və ödem formalaşır. Müalicə olunmadıqda proses irəliləyir və görmə itkisi dərinləşir.

    Diabet damar sisteminə necə təsir edir?

    Diabet zamanı qanda qlükoza səviyyəsinin yüksək olması damar divarlarının strukturunu zədələyir. Bu zədələnmə damarların elastikliyini azaldır və qan dövranının stabil axını pozulur. Retina kimi incə və sıx kapilyar şəbəkəyə malik toxumalarda bu dəyişikliklər daha sürətli təsir göstərir.

    Kapilyar damarların divarları zəiflədikcə onların keçiriciliyi artır. Nəticədə damar daxilindəki maye və qan komponentləri ətraf toxumalara sızır. Bu sızmalar retina daxilində ödem yaradır və hüceyrələrin oksigenlə təminatı azalır.

    Qan dövranının pozulması hüceyrə səviyyəsində enerji çatışmazlığı yaradır və retina toxumasının funksiyası zəifləyir. Bu proses davam etdikcə görmə siqnallarının ötürülməsi zəifləyir və görmə keyfiyyəti aşağı düşür.

    Retinanın zədələnməsi nədir?

    Retina gözün sinir qatıdır və görmə siqnallarını beyinə ötürür. Diabet bu qatdakı incə damarları zədələyərək retinanın funksiyasını zəiflədir.

    Damar sızmaları, qanamalar və ödemlər nəticəsində retina hüceyrələri zədələnir. Bu proses davam etdikcə görmə keyfiyyəti aşağı düşür və müalicə gecikdikdə qalıcı görmə itkisi yaranır.

    Diabetik retinopatiyaya risk faktorları hansılardır?

    Diabetik retinopatiya torlu qişanın damar sisteminə təsir edən və zamanla görmə itkisinə gətirib çıxaran ciddi xəstəlikdir. Bu problemin inkişafı bir neçə əsas risk faktoru ilə bağlıdır. Bu faktorlar nə qədər güclü və uzunmüddətli təsir göstərirsə, retina zədələnməsi bir o qədər sürətlə dərinləşir. Risklərin düzgün idarə olunması xəstəliyin qarşısını almaqda və ya inkişaf tempini azaltmaqda əsas rol oynayır.

    Diabet müddəti və şəkər nəzarəti

    Diabetik retinopatiyanın yaranmasında ən əsas faktor diabetin müddətidir. Xəstəlik illər ərzində davam etdikcə retina damarları tədricən zəifləyir və zədələnir. Uzunmüddətli diabet damar divarlarında struktur dəyişikliklər yaradır və qan dövranını pozur. Bu dəyişikliklər nəticəsində retina toxuması kifayət qədər oksigen və qida ilə təmin olunmur.

    Qanda şəkər səviyyəsinin stabil saxlanmaması bu prosesi daha da sürətləndirir. Yüksək və dəyişkən şəkər səviyyəsi damarların keçiriciliyini artırır, mikroqanaxmalar və ödem yaranır. Bu vəziyyət retina hüceyrələrinin zədələnməsini dərinləşdirir və görmə funksiyasını zəiflədir.

    Şəkər səviyyəsinin nəzarətdə saxlanılması retinopatiyanın inkişaf tempini aşağı salır və mövcud zədələnmələrin daha da artmasının qarşısını alır. Bu səbəbdən diabetli şəxslər üçün müntəzəm qlükoza nəzarəti əsas şərtdir.

    Hamiləlik dönəmində göz damarlarında yaranan problemlər

    Hamiləlik dövründə baş verən hormonal dəyişikliklər damar sisteminə birbaşa təsir göstərir. Bu dəyişikliklər diabetik retinopatiyanın daha sürətli irəliləməsinə səbəb olur. Bu dövrdə retina damarları daha həssas olur və zədələnmə riski artır. Buna görə hamilə qadınlarda göz müayinələri daha sıx və diqqətli şəkildə aparılmalıdır.

    Hipertoniya retina damarlarına əlavə təzyiq yaradır və onların strukturunu zəiflədir. Yüksək qan təzyiqi damar divarlarını zədələyir və qan dövranını pozur. Bu vəziyyət retinada qanaxma və şişkinlik riskini artırır.

    Hiperlipidemiya damar daxilində yağ yığıntılarının artmasına səbəb olur və damar keçiriciliyini zəiflədir. Böyrək xəstəlikləri isə ümumi qan dövranına təsir göstərərək retina qidalanmasını aşağı salır.

    Bu yanaşı xəstəliklər birlikdə təsir göstərdikdə diabetik retinopatiyanın inkişafı daha sürətli olur və görmə itkisi riski əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir.

    Diabetik retinopatiyanın əlamətləri hansılardır?

    Diabetik retinopatiya uzun müddət gizli şəkildə inkişaf edən və ilkin mərhələdə pasiyent tərəfindən hiss edilməyən göz xəstəliklərindən biridir. Bu xəstəlik retina damarlarının zədələnməsi ilə başlayır və mərhələli şəkildə görmə funksiyasına təsir edir. Əlamətlərin gec ortaya çıxması xəstəliyin vaxtında aşkar olunmasını çətinləşdirir və bu səbəbdən müntəzəm göz müayinəsi əsas rol oynayır.

    Erkən mərhələdə xəstəlik hansı əlamətləri göstərir?

    Diabetik retinopatiyanın erkən mərhələsində pasiyent heç bir narahatlıq hiss etmir. Retina damarlarında dəyişikliklər baş versə də, bu dəyişikliklər görməyə dərhal təsir göstərmir. Bu səbəbdən xəstə görməsinin normal olduğunu düşünür və problem olduğunu fərq etmir.

    Xəstəlik müəyyən mərhələyə qədər inkişaf etsə belə, əgər zədələnmə makulanı əhatə etmirsə, mərkəzi görmə qorunur. Bu vəziyyət pasiyentdə yanlış təhlükəsizlik hissi yaradır və diaqnozun gecikməsinə səbəb olur.

    Bu mərhələdə yalnız peşəkar göz müayinəsi vasitəsilə retinada baş verən dəyişikliklər aşkarlanır. Bu səbəbdən diabet diaqnozu olan şəxslər şikayət olmasa belə müntəzəm olaraq göz müayinəsindən keçməlidir.

    Görmədə dəyişikliklər və risk siqnalları hansılardır?

    Diabetik retinopatiya irəlilədikcə görmədə açıq dəyişikliklər ortaya çıxır. Görmənin bulanıqlaşması, görüntünün qeyri-dəqiq olması və fokuslanma çətinliyi əsas əlamətlər sırasındadır. Pasiyent baxdığı obyektləri əvvəlki kimi aydın seçə bilmir və detalları ayırd etməkdə çətinlik yaşayır.

    Görmə sahəsində qara nöqtələrin, kölgələrin və ya “uçuşan hissəciklərin” görünməsi retina damarlarında zədələnmənin göstəricisidir. Bu simptomlar xüsusilə qanaxma və ya damar keçiriciliyinin artması ilə əlaqəlidir.

    Bəzi hallarda görmə qəfil zəifləyir və bu vəziyyət ciddi retina problemlərinin siqnalıdır. Bu tip dəyişikliklər müşahidə edildikdə vaxt itirmədən oftalmoloqa müraciət edilməlidir.

    Diabet xəstələri üçün əsas qayda şikayət gözləmədən müntəzəm nəzarətdir. Erkən mərhələdə aparılan müayinələr xəstəliyin inkişafını dayandırmağa və görmə funksiyasını qorumağa imkan verir..

     

    Tez-tez verilən suallar

    Diabetik retinopati kimlərdə daha tez-tez müşahidə edilir?

    Uzun müddət diabet xəstəsi olan şəxslərdə daha çox rast gəlinir. Tip 1 diabetdə gənclik dövründən sonra, Tip 2 diabetdə isə diaqnoz qoyulduğu andan etibarən inkişaf edə bilər.

    Diabetik retinopati korluğa səbəb olurmu?

    Müalicə olunmadıqda diabetik retinopati daimi görmə itkisinə səbəb olur. Retina zədələndikcə qanamalar və ödemlər yaranır və görmə funksiyası itirilir.

    Diabetik retinopati necə diaqnoz olunur?

    Göz müayinəsi zamanı bəbək genişləndirici damcılarla retina detallı şəkildə yoxlanılır. OCT və flüoressein angioqrafiya kimi görüntüləmə üsulları ilə dəyişikliklər dəqiq müəyyən edilir.

    Göz daxili iynə müalicəsi ağrılıdırmı?

    Prosedurdan əvvəl göz keyidilir və ağrı hiss edilmir. Müalicə təhlükəsiz şəkildə aparılır və pasiyent qısa müddətdə normal həyatına qayıdır.

    Tibbi bölmələr