Ezotropiya gözlərin birinin və ya hər ikisinin içəriyə doğru yönəlməsi ilə xarakterizə olunan şaşılıq növüdür. Bu vəziyyət yalnız estetik problem deyil, eyni zamanda görmə sisteminin inkişafına birbaşa təsir edən tibbi vəziyyətdir. Xüsusilə uşaqlıq dövründə vaxtında aşkarlanmadıqda göz tənbəlliyi və dərinlik qavrama pozuntusu kimi qalıcı problemlərə səbəb olur.
Ezotropiya gözlərin eyni nöqtəyə fokuslana bilməməsi nəticəsində içəriyə doğru yönəlməsi ilə xarakterizə olunan görmə pozuntusudur. Bu vəziyyətdə gözlər paralel işləmək əvəzinə fərqli istiqamətə baxır və nəticədə görüntü dəqiqliyi pozulur. Ezotropiya yalnız xarici görünüş problemi deyil, eyni zamanda iki gözün birlikdə işləmə mexanizmini zəiflədir və görmə keyfiyyətinə birbaşa təsir edir.
Bu vəziyyət göz əzələləri arasındakı balansın pozulması nəticəsində yaranır. Normal şəraitdə hər iki göz eyni anda eyni nöqtəyə fokuslanır və beyin bu iki görüntünü birləşdirərək tək və aydın görüntü formalaşdırır. Ezotropiya zamanı isə gözlərdən biri içəriyə doğru yönəlir və bu koordinasiya pozulur. Beyin fərqli istiqamətlərdən gələn görüntüləri birləşdirə bilmir və bu səbəbdən görmə sabitliyi itir. Uzun müddət davam etdikdə beyin zəif olan gözdən gələn görüntünü nəzərə almır və bu, görmə funksiyasının zəifləməsinə səbəb olur.
Ezotropiya yaranma vaxtına, səbəbinə və gediş xüsusiyyətlərinə görə fərqli növlərə ayrılır. Hər bir növün klinik davranışı və müalicə yanaşması fərqlidir. Düzgün növün müəyyən edilməsi müalicənin effektivliyi üçün əsas şərtdir.
Adətən doğuşdan sonra ilk 6 ayda ortaya çıxır və çox vaxt daimi xarakter daşıyır. Bu halda göz sürüşməsi davamlı olur və uşaq hər iki gözü ilə eyni nöqtəyə fokuslana bilmir. Erkən mərhələdə aşkarlanmadıqda görmə inkişafı zəifləyir və göz tənbəlliyi riski artır. Bu səbəbdən vaxtında diaqnoz və müdaxilə vacibdir.
Əsasən hipermetropiya ilə əlaqəlidir. Uşaq aydın görmək üçün daha çox fokuslanmağa çalışdıqda gözlər içəriyə yönəlir. Uyğun eynək istifadə edildikdə bu gərginlik azalır və gözlərin düz mövqedə qalması təmin olunur. Bu tip ezotropiya eynəklə effektiv şəkildə nəzarət altına alınır.
Sonradan yaranır və əvvəl normal olan gözlərin içəriyə yönəlməsi ilə özünü göstərir. Bu vəziyyət travma, sinir sistemi ilə bağlı problemlər və ya görmə zəifləməsi nəticəsində inkişaf edir. Ani başlayan ezotropiya hallarında səbəbin dəqiq araşdırılması vacibdir.
Daimi deyil və müəyyən vəziyyətlərdə ortaya çıxır. Yorğunluq, diqqətin azalması və ya uzun müddət fokuslanma zamanı daha çox nəzərə çarpır. İlkin mərhələdə keçici xarakter daşısa da, zamanla daha tez-tez təkrarlanır və sabit hala keçir. Erkən mərhələdə nəzarət altına alınması vacibdir.
Erkən aşkarlama müalicənin uğuru üçün əsasdır. Ezotropiya uşaqlarda bəzən açıq şəkildə görünür, bəzən isə dolayı əlamətlərlə özünü göstərir. Bu səbəbdən valideynlərin gündəlik müşahidələri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Vaxtında fərq edilən dəyişikliklər görmə inkişafının qorunmasına imkan verir və daha ağır problemlərin qarşısını alır.
Gözlərin içəriyə doğru sürüşməsi ən aydın əlamətdir və xüsusilə uşaq diqqətini topladıqda daha nəzərə çarpır. Fotolarda gözlərdən birinin fərqli istiqamətə baxması da tez-tez rast gəlinən göstəricidir. Uşağın aydın görmək üçün başını daim eyni istiqamətə əyməsi və ya üzünü müəyyən bucaq altında tutması diqqət çəkən davranışdır. Tək gözlə baxmağa üstünlük vermə, bir gözü qapama və ya tez yorulma görmə koordinasiyasının pozulduğunu göstərir. Bu əlamətlər müşahidə edildikdə gecikmədən mütəxəssis müayinəsi aparılmalıdır.
Əlamətlər xəstəliyin dərəcəsinə və davamlılığına görə dəyişir. Bəzi hallarda yalnız estetik fərq kimi görünür, lakin əksər hallarda görmə funksiyasına birbaşa təsir göstərir. Əlamətlərin düzgün qiymətləndirilməsi diaqnozun vaxtında qoyulmasına kömək edir.
Göz sürüşməsi əsas əlamətdir və müxtəlif vəziyyətlərdə daha aydın görünür. Fokuslanma çətinliyi səbəbindən uşaq obyektlərə baxarkən diqqətini uzun müddət saxlaya bilmir. Başın müəyyən istiqamətdə tutulması və ya bədənin uyğunlaşdırılması daha yaxşı görmək üçün yaranan kompensasiya davranışıdır. Bir gözü bağlama və ya qısma iki fərqli görüntünü azaltmaq məqsədi daşıyır. Diqqət dağınıqlığı və tez yorulma isə görmə sisteminin stabil işləmədiyini göstərir. Bu dəyişikliklər uşağın gündəlik fəaliyyətinə və öyrənmə prosesinə birbaşa təsir edir.
Diaqnoz yalnız vizual müşahidə ilə deyil, kompleks qiymətləndirmə ilə qoyulur. Ezotropiyanın düzgün təyin olunması üçün gözlərin mövqeyi ilə yanaşı, görmə funksiyası və iki gözün birlikdə işləmə qabiliyyəti də nəzərə alınır. Bu yanaşma xəstəliyin dəqiq növünü və şiddətini müəyyən etməyə imkan verir və müalicə planının düzgün qurulmasını təmin edir.
Göz hizalanması xüsusi testlərlə qiymətləndirilir və gözlərin baxış istiqamətləri analiz edilir. Şaşılıq bucağı ölçülərək sürüşmənin dərəcəsi dəqiqləşdirilir. Görmə kəskinliyi hər iki göz üçün ayrı-ayrılıqda yoxlanılır və zəif görən gözün vəziyyəti müəyyən edilir. İki gözlə birlikdə görmə qabiliyyəti və dərinlik qavraması da qiymətləndirilir. Qırılma qüsurları yoxlanılır və lazım olduqda damlalı müayinə aparılır. Bu analizlər xəstəliyin növünü, səbəbini və dərəcəsini dəqiq şəkildə ortaya qoyur.
Müalicə fərdi şəkildə planlaşdırılır və bir neçə üsulun kombinasiyası tətbiq edilir. Məqsəd yalnız gözlərin düz mövqeyini bərpa etmək deyil, həm də iki gözün birlikdə işləmə qabiliyyətini gücləndirmək və görmə inkişafını qorumaqdır.
Hipermetropiya ilə əlaqəli hallarda uyğun eynək istifadəsi gözlərin hizalanmasına kömək edir. Fokuslanma zamanı yaranan əlavə gərginlik aradan qalxır və gözlərin içəriyə sürüşməsi azalır.
Zəif gözün aktivləşdirilməsi üçün sağlam göz müəyyən müddət bağlanır. Bu yanaşma zəif gözün daha çox işləməsini təmin edir və görmə inkişafını gücləndirir. Müalicə planı həkim nəzarətində tənzimlənir və davamlılıq tələb edir.
Bəzi hallarda gözlərin koordinasiyasını yaxşılaşdırmaq üçün xüsusi məşqlər tətbiq edilir. Bu məşqlər iki gözün birlikdə işləmə qabiliyyətini artırır və fokuslanmanı stabilləşdirir. Bu üsul yalnız uyğun hallarda tətbiq olunur.
Ağır hallarda göz əzələlərinin balansını bərpa etmək üçün əməliyyat həyata keçirilir. Bu müdaxilə gözlərin düzgün hizalanmasını təmin edir və vizual uyğunluğu yaxşılaşdırır. Cərrahi müalicə digər üsullarla birlikdə və ya ayrıca planlaşdırıla bilər və məqsəd uzunmüddətli stabil nəticə əldə etməkdir.
Ezotropiya ilə bağlı ən çox verilən suallar valideynlərin vəziyyəti düzgün qiymətləndirməsinə və vaxtında qərar verməsinə kömək edir. Bu sualların aydın cavablandırılması erkən müdaxilə üçün vacibdir.
Xeyr, ezotropiya uşaqlarda daha çox rast gəlinir, lakin yetkin yaşda da sonradan inkişaf edir. Yetkinlərdə yaranan hallarda səbəb daha çox travma, görmə zəifləməsi və ya sinir sistemi ilə bağlı dəyişikliklər olur. Bu hallarda əlavə müayinə vacibdir.
6 aydan sonra davam edən, getdikcə daha aydın görünən və tez-tez təkrarlanan göz sürüşməsi ciddi qiymətləndirilməlidir. Eyni zamanda uşağın başını əyərək baxması, bir gözü bağlaması və ya tək gözlə baxmağa üstünlük verməsi də risk siqnalıdır.
Ezotropiya gözlərin hizalanma problemidir və xarici olaraq gözlərin fərqli istiqamətə baxması ilə özünü göstərir. Göz tənbəlliyi isə bir gözün görmə funksiyasının zəifləməsidir. Ezotropiya müalicə olunmadıqda göz tənbəlliyinə səbəb olur və bu iki vəziyyət tez-tez birlikdə müşahidə edilir.
Körpəlik dövründə qısa müddətli və qeyri-sabit göz sürüşmələri azalır və gözlər zamanla uyğunlaşır. Lakin 6 aydan sonra davam edən və ya artan ezotropiya öz-özünə aradan qalxmır və mütləq mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməlidir.